พระองคทรงเป็นพระราชโอรสสองค์ที่
๔๑ ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่พระวิมาดาเธอ
กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดดา พระอัครชายา เมื่อ พ.ศ.
๒๔๕๐ ทรงรับราชการเป็นเจ้ากรมพลัมภัง กระทรวงมหาดไทย ทำหน้าที่ควบคุมนโยบายการเมืองการปกครองทั่วพระราชอาณาจักร
กระทรวงมหาดไทยหรือ
วังลดดาวัลย์ ให้เป็นที่ประทับ และได้รับพระราชทานสมรสกับพระราชทานสมรสกับพระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล พระธิดาในจอมพล สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาฯุพันธุวงศ์วรเดช
ใน พ.ศ. ๒๔๕๓ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณ โปรดเกล้าฯ ให้เป็นข้าหลวงเทศาภิบาลมฑลนครศรีธรรมราช
ผู้สำเร็จราชการต่างพระเนตรพระกรรณ ก่อนพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๕๘-๒๔๖๘ พระองค์ประทับที่ภาคใต้ตลอดเวลาหลัง พ.ศ.
๒๔๕๘ ทรงได้รับแต่งตั้งเป็น อุปราชภาคปักษ์ใต้ ทรงควบคุม ดูแล
กำกับ มณฑล นครศรีธรรมราช มณฑลปัตตานีและมณฑลสุราษฎร์ธานี รวม
๑๕ จังหวัด มีอำนาจเที่ยบเท่าพระมหากรษัตริย์
พระราชกรณียกิจที่สำคัญ
๑.ทรงวางรากฐานด้านการปกครองเมืองนครศรีธรรมราช ให้เป็นศูนย์กลางของภาคใต้
ทรงทำถนนหินบดแบบยุโรปเชื่อมกับจังหวัดต่าง ๆ ทรงปรับปรุงทางสัญจรทางน้ำ
ระหว่างเมืองและปรับปรุงเส้นทางรถไฟ ตลอดจนเส้นทางเรือเดินทะเลระหว่างนครศรีธรรมราชกับกรุงเทพฯ
ปัตตานี สิงคโปร์และชวา
๒.ทรงวางรากฐานการปกครองส่วนท้องถิ่นโดยตรงตั้งแต่หมู่บ้าน วัด
โรงเรียน อำเภอขึ้นใหม่หลายแห่ง เน้นการพัฒนาแบบอังกฤษ
๓.ทรงสร้างพระตำหนักเขาน้อยที่สงขลา พระตำหนักท่ามิรำที่พัทลุง
พระตำหนักโพยายรด ที่ตำบลศาลามีชัยและพระตำหนักสำโรง ทุ่งสง
นครศรีธรรมราช ปัจจุบันคลเหลือ พระตำหนักเขาน้อยที่สงขลาแห่งเดียว
ใช้เป็นจวน
๔.ทรงกำหนดให้จัดตั้งหมู่บ้านโดยรวม ๓๐-๕๐ หลังคาเรือนเป็น ๑
หมู่บ้านในแต่ละหมู่บ้านจะต้องมีวัดหนึ่งวัด และโรงเรียนสอนภาษาไทยภาคกลาง
ให้เยาวชนในหมู่บ้านโดยให้พระภิษุ
สามเณรหรือคฤหัสถ์ในหมู่บ้านเป็นผู้สอน ระบบวัด บ้าน โรงเรียน
เช่นนี้ จะผูกพันกันเป็นลูกโซ่ นำไปสู่การเลือกผู้ใหญ่บ้านและกำนัน
ตามพระราชบัญญัติการปกครองท้องที่ ร.ศ. ๑๑๗ ทำให้ระบบการปกครองในเมืองนครศรีธรรมราช
มีระบบระเบียบจากผู้ปกครองมาสู่ราษฎร และจากราษฎรไปสู่ผู้ปกครองที่ทัดเทียมกัน
๕.ทรงตั้งไปรษณีย์โทรเลขที่อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช ปากพนัง
ทุ่งสง และจัดตั้งศาลประจำมณฑลแห่งที่ ๒ ที่ปากพนัง ต่อมาก็ทรงตั้งสุขาภิบาลนครศรีธรรมราช
รถดับเพลง ก็ซื้อได้จากเงินที่ได้จากการจัดฉายภาพยนตร์ครั้งแรก
ในเมืองนครศรีธรรมราช
ยิ่งกว่านั้น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ยังโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้พระองค์เป็น นายกเสือป่า แทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
เป็นสภานายกกรรมการจัดการลูกเสือทั่วพระราชอาณาจักร เป็นการสืบทอดเจตนารามณ์ในกิจกรรมลูกเสือมาอย่างต่อเนื่อง
พระองค์สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ ๗ เมษายน พ.ศ.๒๔๗๕ รวมพระชนมายุ
๕๐ พรรษา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ทรงเป็นบุคคลสำคัญพระองค์หนึ่งของนครศรีธรรมราช
เป้นเจ้านายระดับสูงขึ้น สมเด็จเจ้าฟ้า มาปกครองเมืองนครศรีธรรมราช
ดังพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่สนามหน้าเมืองค่ายหลวง
เมื่อ พ.ศ.๒๔๕๘ ความว่า
"นครศรีธรรมราชเคยเป็นราชธานี มีเจ้าเป็นผู้ปกครอง
เราจึงส่งน้องชายของเรา (กรมหลวงลพบุรีฯ) มาเป็นผู้ปกครองเมืองนครศรีธรรมราชอีก
เพื่อให้ราษฎรได้อยู่เย็นเป็นสุขสืบกับตำนานในอดีต"
|